ANBI en stamvermogen: de instandhoudingsverplichting bij schenkingen en legaten

Publicatiedatum 10-02-2025 | Laatste update 20-07-2026 | Achtergrondartikel

Stamvermogen biedt een effectieve manier om duurzaam bij te dragen aan het goede doel, met een duidelijke waarborg dat het kapitaal onaangetast blijft. Door de instandhoudingsverplichting juridisch goed vast te leggen, kan zowel de schenker als de ANBI met vertrouwen bouwen aan een toekomstbestendige bijdrage aan de samenleving.

Stamvermogen is een specifiek aangeduide schenking of nalatenschap waarvan het kapitaal onaangetast blijft. Alleen de rendementen - zoals rente of dividenden - mogen worden gebruikt voor de activiteiten van de ANBI. Dit biedt zekerheid aan de schenker dat het vermogen duurzaam bijdraagt aan het goede doel.

Instandhoudingsverplichting

Bij schenkingen of legaten die als stamvermogen worden aangemerkt, geldt een instandhoudingsverplichting. Dit betekent dat de ANBI verplicht is om het ontvangen stamvermogen intact te houden. Deze verplichting moet expliciet worden vastgelegd in een schenkingsovereenkomst of testamentaire akte.

De instandhoudingsverplichting heeft de volgende kenmerken:

• Bestendigheid
  Het vermogen zelf wordt niet aangesproken maar moet in stand worden gehouden.
• Opbrengsten als bron
  Enkel de opbrengsten van het vermogen worden aangewend voor het goede doel. Hierbij omvat 'opbrengsten' alles wat als rendement kan worden beschouwd, inclusief gerealiseerd en ongerealiseerd rendement, zoals waardestijgingen van beleggingen.
• Transparantie
  De ANBI moet in haar financiële verantwoording duidelijk inzicht geven in de status en besteding van het stamvermogen.

Bestuur kan nooit stamvermogen aanwijzen

Het bestuur van een ANBI kan nooit zelf besluiten om bepaalde ontvangen gelden als stamvermogen aan te merken. Alleen de schenker of erflater kan dit bepalen. Dit moet expliciet worden vastgelegd in een schenkingsovereenkomst of testamentaire akte.

Transparantie en rapportage

ANBI's zijn verplicht jaarlijks een transparante financiële verantwoording af te leggen. Hierin wordt duidelijk vermeld hoe het stamvermogen wordt beheerd en welke opbrengsten zijn gebruikt voor de doelstellingen van de instelling.

Wettelijke bepalingen stamvermogen

De wettelijke bepalingen met betrekking tot stamvermogen bij ANBI's zijn vastgelegd in de Uitvoeringsregeling Algemene wet inzake rijksbelastingen (UR AWR). Artikel 1b, lid 1 van de UR AWR bepaalt:

'Een algemeen nut beogende instelling houdt niet meer vermogen aan dan redelijkerwijs nodig is voor de continuïteit van de voorziene werkzaamheden ten behoeve van de doelstelling van de instelling’.

Daarnaast stelt artikel 1b, lid 2, letter a:

'Onder vermogen dat nodig is voor de continuïteit van de voorziene werkzaamheden als bedoeld in het eerste lid worden begrepen:

a. vermogen of bestanddelen daarvan die krachtens uiterste wilsbeschikking of schenking door de instelling zijn verkregen, en die op grond van aan die uiterste wilsbeschikking of schenking verbonden voorwaarden, al dan niet in reële termen, in stand moeten worden gehouden.'

Conclusie

Stamvermogen biedt een effectieve manier om duurzaam bij te dragen aan het goede doel, met een duidelijke waarborg dat het kapitaal onaangetast blijft. Door de instandhoudingsverplichting juridisch goed vast te leggen, kan zowel de schenker als de ANBI met vertrouwen bouwen aan een toekomstbestendige bijdrage aan de samenleving.